بيان : ( على بلايا اربع ) يعنى بيكى از چهار بلا مبتلايش ميسازد بدليل اينكه با كلمه ( او ) عطف فرموده و بدليل حديث هشتم در همين باب ، و اربع مجرور است چون صفت است براى بلايا ( و اشدّها ) خبر است براى مبتداى محذوف يعنى هى اشدّها ، و ضمير محذوف برميگردد به ( احدى ) و ضمير مجرور برميگردد به بلايا و ( مؤمن ) مرفوع است چون بدل است براى اشدّها ، و بدل آوردن معرفه از نكره جايز است اگر نكره موصوفه باشد مثل آيه قرآن بِالنَّاصِيَةِ ناصِيَةٍ كاذِبَةٍ « 1 » و ( او منافق ) عطف است بر اشدّها ، و در بعضى از نسخه‌ها ايسرها ، نوشته شده و بعضى گويند ايسرها صفت است براى بلايا اربع ، و ضمنا در اين جمله اشاره است باينكه مؤمن بلائى سخت‌تر از اين دارد و نيز گويد در بعضى از نسخه‌ها بجاى ايسرها اشدّها ، است كه ميفهماند اين چهار بلا سخت‌ترين بلاهاى مؤمن است ، و ( مؤمن ) خبر است براى مبتداى محذوف يعنى هو مؤمن ، و بقولى ايسرها مبتداست ، و مؤمن خبر آنست ، و اشدّها بهتر است از ايسرها تا با جمله بعدى كه امام ميفرمايد ( مؤمن يحسده و هو أشدّهن عليه ) كه در حديث هشتم اين بابست و ( مؤمنا يحسده و هو اشدّهم عليه ) كه در حديث دوازدهم اين بابست سازگار باشد ، ولى با توجه باينكه ايسرها يا اشدّها صفت است براى موصوفى كه قبلا ذكر شده ، اين بيان درست نيست ، و اين چهار بلا اگر آسانتر از بلاهاى ديگر باشد با آن جملات منافات ندارد زيرا در آن دو جمله يكى از آن چهار بلا را شديدتر از بقيّه دانسته ، و اگر بگفته او ايسرها مبتدا باشد و مؤمن خبر آن ، لازمه اينحرف آنست كه مؤمن حسود سخت‌تر از منافق پىگير و جملات بعدى ، نباشد و چنين چيزى با رواياتى كه بعد مىآيد سازگارى ندارد . سخن ما : ممكن است كلمه ( او ) بمعنى ( و ) و تنها براى رديف كردن

--> ( 1 ) سورهء علق آيه 15 و 16 .